Wat is cognitieve gedragstherapie (CGT)?

Wat is cognitieve gedragstherapie?

Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een vorm van psychotherapie. Je leert anders denken en anders doen, zodat je klachten minder worden. CGT is een combinatie van twee vormen van therapie (VGCt):

• Cognitieve therapie. Die gaat over je manier van denken.
• Gedragstherapie. Die gaat over wat je doet.

Vroeger waren dat twee aparte behandelingen. Nu worden ze meestal samen gegeven, als één behandeling (VGCt). Soms ligt de nadruk meer op denken, soms meer op doen. In het Engels heet het cognitive behavioural therapy, of CBT.

CGT is meer dan praten. Je doet oefeningen, in de sessie en thuis (VGCt). Een psycholoog is een beroep, CGT is een manier van behandelen. Een psycholoog kan je deze therapie geven (Thuisarts.nl).

Hoe werkt CGT?

CGT gaat uit van een verband tussen je gedachten, je gevoelens en je gedrag. Een veelgebruikt hulpmiddel is het G-schema. Daarin zet je die dingen voor een situatie op een rij (NJi).

Een voorbeeld. Je moet een presentatie geven en denkt: "Ik ga het verpesten." Je wordt zenuwachtig. Je zegt de presentatie af. Even voelt dat als een opluchting. Maar de volgende keer is de angst groter. En de gedachte lijkt nog meer waar.

In CGT werk je op twee manieren aan zo'n patroon:

• Anders denken. Je onderzoekt samen met je behandelaar of een gedachte wel klopt. Klopt hij niet, dan zoek je samen naar een gedachte die beter past bij de werkelijkheid (VGCt). Je leert ook denkfouten herkennen (NJi).
• Anders doen. Je brengt in kaart wat je doet en wanneer. Daarna oefen je met gedrag dat beter bij je past (VGCt). Een bekend voorbeeld is exposuretherapie: oefenen met wat je eng vindt, in plaats van het te vermijden.

Het doel is dat je dit later zelf kunt. Je leert het G-schema en de oefeningen zo goed kennen dat je ze ook zonder behandelaar gebruikt (NJi).

Hoe gaat een behandeling in de praktijk?

Eerst breng je samen met je behandelaar in kaart wat er gebeurt. In welke situaties heb je klachten? Wat denk je dan, en wat doe je (VGCt)? Daarna ga je aan de slag met oefeningen. Een deel doe je in de spreekkamer, samen met je behandelaar (Thuisarts.nl). Een ander deel doe je thuis, tussen de afspraken door (VGCt).

CGT kan op verschillende manieren:

• Alleen met je behandelaar. Dat komt het meest voor (VGCt).
• In een groep, met je partner of met je gezin (VGCt).
• Deels online. Soms kan een deel van de behandeling digitaal (Thuisarts.nl).

Hoe lang een behandeling duurt, verschilt per persoon en per klacht. Er is geen vast aantal sessies. In onderzoek naar CGT bij depressie ging het vaak om 8 tot 12 sessies, en meestal niet meer dan 20. Bij lichte klachten zijn het er vaak minder (Richtlijn Depressie). Hoeveel jij er nodig hebt, bespreek je met je behandelaar.

Bij welke klachten helpt CGT?

CGT wordt vooral ingezet bij depressie en angststoornissen. Bij depressie is CGT veel meer onderzocht dan andere vormen van therapie (Richtlijn Depressie).

• Depressie. De richtlijn noemt acht vormen van psychotherapie die even goed werken bij depressie. CGT is er één van. Zit je nu in een depressie? Dan noemt de richtlijn CGT als eerste om te overwegen. Er is veel onderzoek naar gedaan, en het verkleint de kans dat de depressie terugkomt (Richtlijn Depressie). Welke vorm je kiest, hangt vooral af van wat bij jou past. Meer over behandelen zonder medicijnen lees je in ons artikel depressie behandelen zonder antidepressiva.
• Angststoornissen. Bij angst- en dwangstoornissen raadt de richtlijn CGT aan als eerste stap (Richtlijn Angst- en dwangstoornissen). Bij een paniekstoornis oefen je bijvoorbeeld met situaties waar je bang voor bent, en bedenk je gedachten die je helpen (Thuisarts.nl). Lees ook ons artikel over de beste therapie bij een angststoornis.

CGT kan ook helpen als je vaak somber, prikkelbaar of onzeker bent. Of als je moeite hebt met je impulsen (VGCt).

Wat als CGT niet genoeg helpt?

CGT werkt niet bij iedereen even goed. Bij een angststoornis noemt Thuisarts.nl dan een paar mogelijkheden (Thuisarts.nl):

• doorgaan met CGT, met vaker gesprekken of met onderdelen die je nog niet hebt gehad;
• een andere therapie proberen, zoals EMDR of ACT;
• met je huisarts nadenken over medicijnen.

Worden je klachten erger tijdens de behandeling? Neem dan contact op met je huisarts of je behandelaar (Thuisarts.nl).

Denk je aan zelfdoding? Bel dan je huisarts, de huisartsenpost of gratis 113, dag en nacht. Chatten kan via 113.nl.

Wie geeft CGT?

CGT krijg je meestal bij een psycholoog. Bij een paniekstoornis met lichtere klachten die nog niet lang duren, kan de praktijkondersteuner van je huisarts onderdelen ervan geven (Thuisarts.nl). Je begint bij je huisarts. Die bespreekt met je welke behandeling bij je past. Bij depressie kan dat de praktijkondersteuner zijn, of een psycholoog (Thuisarts.nl).

Behandelaars die zich in CGT hebben gespecialiseerd, kunnen geregistreerd zijn bij de VGCt. Dat is de beroepsvereniging voor cognitieve gedragstherapie (VGCt).

Wat er gebeurt bij een eerste afspraak, lees je in ons artikel over het eerste gesprek bij een psycholoog. Hoe het zit met verwijzing en vergoeding, lees je in ons artikel durf je niet naar de psycholoog. Wat een psycholoog, therapeut of coach doet en wat het verschil is, lees je in ons artikel verschil tussen psycholoog, therapeut en coach.

Welke vormen van CGT zijn er?

Op CGT bouwen nieuwere vormen voort, zoals ACT (acceptance and commitment therapy), mindfulness-based cognitieve therapie en schematherapie. Die heten ook wel de "derde generatie" gedragstherapieën (VGCt, factsheet). Bij ACT leer je bijvoorbeeld meer om lastige gedachten toe te laten, in plaats van ze te veranderen. Wat het verschil is, lees je in ons artikel ACT of CGT.

Wat is cognitieve gedragstherapie: waar het op neerkomt

CGT is een actieve therapie. Je leert anders denken en anders doen, en je oefent ook thuis. Hoe lang het duurt, verschilt per persoon. Weet je nog niet of het bij je past? Bespreek het met je huisarts of met een psycholoog.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde vragen