Hechtingsstijlen in relaties: zo herken je het patroon tussen jullie

Wat is een hechtingsstijl?

Barbara legt het zo uit: "Als kind leer je hoe nabijheid werkt. Is er iemand als ik het moeilijk heb? Mag ik iets nodig hebben? Wat gebeurt er als ik boos of verdrietig ben?" Daar maak je volgens haar een soort binnenkaart van. Die kaart neem je mee naar je relaties als volwassene.

"Een hechtingsstijl is dus geen karakterfout en ook geen diagnose," zegt Barbara. "Het is een strategie die ooit heel slim was om verbonden te blijven met de mensen van wie je afhankelijk was." Het probleem is alleen dat die strategie soms nog draait, terwijl de situatie allang anders is. "Je reageert dan op je partner van nu met de kaart van toen."

Ze zegt er altijd bij: "Niemand zit honderd procent in één hokje." Het is meer een glijdende schaal. En onder stress schuif je vaak een kant op.

Hoe herken je de vier hechtingsstijlen?

Barbara beschrijft de vier stijlen met gedrag dat ze in haar praktijk ziet, en met een zinnetje dat erbij past.

Veilig. Je kunt zeggen wat je nodig hebt zonder dat het een drama wordt. En je kunt ook tegen een nee. Ruzie is vervelend, maar geen bedreiging voor de relatie. Een typisch zinnetje: "Ik merk dat ik daar last van heb, kunnen we het er vanavond even over hebben?" Veilig betekent volgens Barbara niet dat je nooit ruzie hebt. "Het betekent dat je weer bij elkaar terugkomt."

Angstig. Hier staat het alarmsysteem gevoelig afgesteld. Een appje dat een uur niet beantwoord wordt, voelt als bewijs dat er iets mis is. Er is veel behoefte aan bevestiging. Komt die niet, dan gaat de toon omhoog of wordt er nog een bericht gestuurd. Een typisch zinnetje: "Waarom reageer je niet? Is er iets?" Of na een ruzie: "Zeg nou gewoon dat het goed is tussen ons."

Vermijdend. Hier werkt het andersom: te veel nabijheid voelt benauwend. Gevoelens worden weggeredeneerd of geparkeerd. Bij spanning gaat iemand liever opruimen, sporten of werken dan praten. "Dat is vaak geen onverschilligheid, het is zelfbescherming," zegt Barbara. Een typisch zinnetje: "Je maakt het groter dan het is." Of: "Kunnen we het er morgen over hebben?" En morgen komt nooit.

Gedesorganiseerd. Dit vindt Barbara de lastigste stijl, omdat iemand nabijheid tegelijk wil en vreest. Je ziet dan een heen-en-weerbeweging: de ene dag heel dichtbij, de volgende dag afstoten of dichtklappen. Het zinnetje dat erbij past, wordt vaak niet hardop gezegd, maar je voelt het wel: "Kom hier, maar niet te dichtbij."

Angstig en vermijdend samen: de achtervolger en de terugtrekker

Een angstige en een vermijdende partner ziet Barbara heel vaak samen in haar praktijk. "Het is bijna een vast duo." In het begin trekken ze elkaar ook echt aan. De angstige partner voelt zich aangetrokken tot iemand die rust en zelfstandigheid uitstraalt. De vermijdende partner vindt de warmte en betrokkenheid van de ander heerlijk. Tot het spannend wordt.

Dan ontstaat er een dans die Barbara de achtervolger en de terugtrekker noemt. Hoe meer de een aandringt, hoe meer de ander zich terugtrekt. En hoe meer de ander zich terugtrekt, hoe harder de een aandringt. Allebei voelen ze zich het slachtoffer van de ander.

• De angstige partner denkt: ik moet wel zo hard trekken, anders krijg ik niets.
• De vermijdende partner denkt: ik moet wel weg, anders word ik overspoeld.

Wat Barbara stellen dan laat zien: ze willen eigenlijk allebei hetzelfde. Zich veilig voelen bij elkaar. Ze proberen dat alleen op precies tegenovergestelde manieren te regelen. "Het patroon is de vijand, niet de partner," zegt ze. "Op het moment dat een stel dat echt ziet, zakt er vaak iets in de kamer." Dan ontstaat er ruimte om samen naar die dans te kijken, in plaats van elkaar de schuld te geven.

Wat betekent gedesorganiseerde hechting?

"Ik snap dat het eng klinkt, het woord helpt ook niet mee," zegt Barbara. Maar het betekent volgens haar niet dat iemand gestoord of onherstelbaar is. Vaak betekent het dat de mensen die veiligheid hadden moeten bieden, tegelijk de bron van angst of onvoorspelbaarheid waren. Als kind kun je daar geen kloppende strategie voor bedenken. Dan krijg je die ook niet mee.

Bij volwassenen merkt Barbara het aan:

• heftige schommelingen in nabijheid;
• het gevoel "ik weet niet wat ik wil" in de relatie;
• sterke reacties die iemand achteraf zelf ook niet goed snapt;
• soms momenten waarop iemand er even niet helemaal bij is als het spannend wordt.

Wat ze lezers wil meegeven: "Wees mild voor jezelf. Je gedrag is geen bewijs dat je niet kunt liefhebben, het is een spoor van wat je hebt meegemaakt." En hier geldt volgens haar meer dan bij de andere stijlen: dit hoef je niet alleen uit te zoeken. Met goede begeleiding, in een tempo dat veilig voelt, kan er volgens haar echt veel veranderen. Heb je iets ergs meegemaakt, lees dan ook hoe verwerk je een trauma.

Wat zegt een online hechtingsstijltest?

Veel mensen doen online een test. Barbara vindt zo'n test "een prima begin en een slecht eindpunt". Een test kan helpen om woorden te vinden voor iets wat je al lang voelt. Dat is waardevol.

Maar ze ziet ook dat mensen de uitslag gaan gebruiken als label of als wapen. "Ik ben nou eenmaal vermijdend" klinkt dan als een vrijbrief. En "jij bent angstig" wordt een verwijt in een ruzie.

Komt iemand met een uitslag bij haar, dan kijkt ze samen wat het in diens leven betekent. Wanneer herken je het? Bij wie wel, en bij wie niet? "Je kunt bij je moeder heel angstig zijn en bij je partner juist vermijdend," zegt Barbara. "Een test meet hoe je je die dag voelde bij die vragen. Een relatie is iets levendigers dan dat."

Kan een hechtingsstijl veranderen?

"Ja, gelukkig wel," zegt Barbara. In de literatuur heet dat verdiende veiligheid. Die term vindt ze mooi, "want je verdient het ook echt, door oefening en ervaring."

Wat volgens haar helpt:

1. Bewust worden. Je eigen patroon herkennen op het moment dat het gebeurt, en niet pas drie dagen later.
2. Nieuwe ervaringen opdoen. Ben je angstig, en spreek je een keer je behoefte uit in plaats van te gaan controleren? Reageert je partner dan goed, dan leert je systeem volgens Barbara iets nieuws. "Dat moet je vaak herhalen, maar het werkt."

Alleen kun je volgens Barbara veel doen, vooral in het herkennen en verdragen van je eigen gevoelens. Samen gaat het vaak sneller, omdat de relatie zelf de plek is waar je de nieuwe ervaring opdoet. "Een veilige partner of een veilige therapierelatie kan echt helend werken."

Wat kun je thuis al doen?

Barbara geeft drie dingen mee.

Alleen: let op je alarm. Let een week lang op het moment waarop je alarm afgaat. Wat gebeurde er vlak daarvoor? Wat wilde je op dat moment doen: aandringen of weglopen? Schrijf het kort op. "Je hoeft nog niets te veranderen, alleen zien."

Samen: geef jullie patroon een naam. Iets luchtigs mag, zoals "de achtervolging" of "de schildpad en de kat". Spreek af dat jullie die naam mogen gebruiken als het gebeurt. "Het klinkt simpel, maar het haalt de lading eraf en maakt jullie weer een team."

Een afspraak die vaak helpt: zeg wanneer je terugkomt. Wie behoefte heeft aan afstand, zegt erbij wanneer hij terugkomt. Bijvoorbeeld: "Ik moet even een half uur afkoelen, daarna praten we verder." Dan weet de angstige partner dat de deur open blijft. En de vermijdende partner krijgt de ruimte die hij nodig heeft. Barbara voegt eraan toe: kom dan ook echt na dat half uur terug. Anders werkt het averechts.

Een voorbeeld uit de praktijk

Dit voorbeeld is samengesteld uit Barbara's praktijk. Het gaat niet over echte cliënten.

Sanne en Mark kwamen bij Barbara omdat ze "altijd ruzie hadden over niks". Al snel bleek dat niks meestal over appjes ging. Sanne stuurde Mark overdag berichten. Mark reageerde pas uren later, en 's avonds ontplofte het. Mark voelde zich gecontroleerd en trok zich nog verder terug. Sanne voelde zich onbelangrijk en drong nog harder aan.

Toen ze het patroon samen uittekenden, zei Mark ineens: "Ik dacht echt dat je me wilde controleren. Ik wist niet dat je gewoon bang was." Dat was het kantelpunt.

Ze spraken een simpel signaal af. Had Mark het druk, dan stuurde hij een duimpje. Meer niet. Sanne wist dan dat hij er was, en Mark hoefde geen gesprek aan te gaan. "Een duimpje leek zo klein," zegt Barbara, "maar het veranderde de toon van hun hele avond."

Wat doet een relatietherapeut met hechtingsstijlen?

Barbara werkt niet met een hechtingsstijl als diagnose, maar als bril. "Het helpt een stel begrijpen waarom ze reageren zoals ze reageren, zonder dat iemand de schuldige is." Ze werkt met twee methoden: IBCT en ACT.

IBCT staat voor Integrative Behavioral Couple Therapy, een vorm van relatietherapie. Eerst brengt Barbara het terugkerende patroon in kaart. Waar verschillen jullie? Waar zitten de gevoelige plekken? Welke stress van buitenaf speelt mee? En hoe ziet de dans eruit als het misgaat?

Daarna werkt ze aan begrip voor elkaar. "Achter het verwijt 'je bent nooit beschikbaar' zit vaak 'ik ben bang dat ik je kwijtraak'." Kan de ander dat horen, dan verandert de toon. Ook leren jullie om samen naar het patroon te kijken, met wat afstand en soms met humor. "'Daar heb je ons weer' werkt beter dan 'daar heb je jou weer'."

En niet alles hoeft weg. Sommige verschillen blijven. Dan is de vraag hoe je ermee leert leven, zonder dat het je relatie opvreet.

ACT staat voor Acceptance and Commitment Therapy. Je hechtingsangst of je neiging om weg te lopen gaat niet in één keer weg. ACT helpt volgens Barbara om die gevoelens te laten bestaan zonder dat ze aan het stuur zitten. Je merkt bijvoorbeeld: daar is de gedachte "hij gaat me verlaten". En je hoeft er niet direct naar te handelen. Daarna kijkt ze met je naar wat je waardeert in je relatie, en wat je dus wilt doen. Ook als het spannend is.

Wanneer zoek je hulp?

Barbara raadt hulp aan:

• als jullie steeds dezelfde ruzie hebben en het voelt alsof jullie in een rondje draaien;
• als een van jullie zich steeds eenzaam voelt in de relatie;
• als ruzies zo hoog oplopen dat het niet meer veilig voelt;
• als jullie helemaal niet meer praten, omdat het toch geen zin heeft;
• als je merkt dat oude pijn uit je jeugd steeds je huidige relatie binnenkomt.

"Wacht niet tot het bijna te laat is," zegt Barbara. Ze ziet stellen vaak pas als het water ze aan de lippen staat. Terwijl het veel makkelijker gaat als er nog goodwill is. "Hulp zoeken is geen teken dat je relatie mislukt is. Het is een teken dat hij je iets waard is."

Voelt een ruzie niet meer veilig, of word je bedreigd of pijn gedaan? Dan gaat het eerst om je veiligheid. Bel of chat met Veilig Thuis: 0800 2000.

Meer over vastlopen in je relatie lees je op onze pagina over relatieproblemen.

Hechtingsstijlen in relaties: waar het op neerkomt

Een hechtingsstijl is volgens Barbara geen hokje en geen diagnose. Het is een oude strategie die soms nog draait in je relatie van nu. Herken je jezelf in angstig of vermijdend? Dan zit je misschien vast in de dans van achtervolger en terugtrekker. Kijk er samen naar alsof het patroon de vijand is, niet je partner. Geef het een naam, zeg wanneer je terugkomt als je afstand neemt, en let op het moment dat je alarm afgaat. Draaien jullie steeds in hetzelfde rondje? Dan kan een relatietherapeut helpen.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde vragen