EMDR werkt effectief bij kinderen, zelfs vanaf jonge leeftijd. Lees hoe het werkt, wat je als ouder kunt verwachten en wanneer het geschikt is.
Ja, EMDR kan absoluut bij kinderen worden toegepast en is zelfs een zeer effectieve methode om trauma's of ingrijpende gebeurtenissen te verwerken. Het verwerken gaat bij jonge hersenen vaak verrassend snel, waardoor je kind snel weer met zelfvertrouwen verder kan groeien. Lees hieronder hoe dit proces precies werkt, vanaf welke leeftijd het mogelijk is en waar je als ouder rekening mee moet houden.
"Kinderen reageren vaak sneller op EMDR dan volwassenen. Hun brein is flexibeler en maakt makkelijker nieuwe verbindingen. Met de juiste, speelse aanpak zie je soms al na twee sessies een duidelijk verschil."
Ervaren kindertherapeut via Geef Inzicht
Vanaf welke leeftijd is EMDR mogelijk?
EMDR is al mogelijk bij hele jonge kinderen, zelfs al vanaf de vroege babyleeftijd of peutertijd. Omdat baby's en jonge peuters zich nog niet goed kunnen uiten met gesproken taal, wordt de therapie volledig aangepast aan hun veilige belevingswereld. Bij hele kleine kinderen vertellen ouders of verzorgers vaak het verhaal van de ingrijpende gebeurtenis, terwijl de therapeut de afleidende stimulatie toepast. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan lichte, zachte tikjes op de schouders, de handjes of de knieën van het kind. Dit proces helpt het jonge zenuwstelsel om de onverwerkte spanning alsnog los te laten.
Zodra kinderen iets ouder worden en kunnen praten, verandert de aanpak naar een veel speelsere vorm. Een therapeut voor kinderen maakt dan vaak gebruik van tekeningen, handpoppen of vertrouwde knuffels om het kind te helpen de nare herinnering veilig op te roepen. Het grote voordeel hiervan is dat je kind niet uitgebreid of grammaticaal correct over het trauma hoeft te vertellen, wat de drempel om mee te doen enorm verlaagt. Door de herinnering letterlijk of figuurlijk een plek te geven op papier of in een spel, vermindert de emotionele lading razendsnel en krijgt het kind weer de regie terug.
Voor oudere kinderen en tieners lijkt de behandeling al aanzienlijk meer op de volwassen variant van EMDR therapie. Zij volgen met hun ogen de vingers van de therapeut of luisteren naar klikjes via een koptelefoon, terwijl ze terugdenken aan het moeilijke moment dat hen blokkeert. Omdat het kinderbrein nog volop in ontwikkeling is en uiterst flexibel blijkt te zijn, hebben jongeren en kinderen vaak aanzienlijk minder sessies nodig dan volwassenen om hetzelfde, opluchtende resultaat te bereiken. Hun brein maakt snel nieuwe verbindingen aan, waardoor de negatieve herinnering al gauw naar de achtergrond verdwijnt.
Hoe werkt EMDR bij kinderen in de praktijk?
In de praktijk begint een traject altijd met een uitgebreide kennismaking en een zorgvuldige voorbereiding, waarbij de therapeut het proces heel rustig uitlegt aan jou en je kind. De therapeut stelt het kind gerust, beantwoordt alle vragen en zorgt voor een ontspannen, veilige sfeer in de behandelkamer. Pas wanneer het kind zich helemaal op zijn gemak voelt en begrijpt wat er gaat gebeuren, start het daadwerkelijke verwerkingsproces. De therapeut vraagt het kind om even terug te denken aan het vervelende moment of het nare gevoel, en start vervolgens direct met de afleidende taak om het werkgeheugen te belasten.
Jouw rol als ouder of verzorger is tijdens deze sessies ontzettend belangrijk, vooral bij de wat jongere en meer kwetsbare kinderen. Vaak blijf je er gewoon bij in de kamer zitten om je kind een continu veilig en vertrouwd gevoel te geven. Bij baby's en peuters houd je je kind vaak zelf op schoot, wat precies de geborgenheid biedt die nodig is om een nare ervaring los te kunnen laten. Je bent letterlijk de veilige thuishaven en de ankerplek voor je kind, terwijl de therapeut met veel zorgvuldigheid de emotionele verwerking begeleidt.
Tijdens en vlak na de sessie reageren kinderen soms zichtbaar vermoeid, wat een heel logisch en positief teken is dat de hersenen hard aan het werk zijn gegaan. Na afloop van de afspraak slapen kinderen soms een paar nachten wat onrustiger of zijn ze iets prikkelbaarder dan je van ze gewend bent. Dit is volkomen normaal en trekt doorgaans snel weer weg. Doordat hun brein nog niet vol zit met jarenlange overtuigingen en hardnekkige patronen, merk je vaak binnen enkele dagen tot weken al een aanzienlijke verlichting in hun dagelijkse gedrag en emoties.
Wanneer is EMDR niet geschikt voor een kind?
Hoewel de resultaten vaak prachtig en hartverwarmend zijn, is deze therapievorm niet voor elk psychologisch probleem de juiste oplossing. EMDR is specifiek ontworpen en bewezen effectief voor het verwerken van onverwerkte herinneringen en duidelijk aanwijsbare, nare gebeurtenissen. Wanneer je kind voornamelijk worstelt met gedragsproblemen, een neurologische ontwikkelingsstoornis of leerproblemen zonder dat daar een duidelijke traumatische ervaring aan ten grondslag ligt, zal een andere vorm van kindercoaching of gedragstherapie hoogstwaarschijnlijk beter passen bij jullie behoeften.
Daarnaast is timing een cruciaal onderdeel van een succesvolle, veilige behandeling voor je kind. Als je zoon of dochter zich momenteel in een zeer onveilige of sterk instabiele thuissituatie bevindt, of als er sprake is van een acute crisis zoals een lopende vechtscheiding, moet daar eerst stabiliteit in komen. Een kind heeft namelijk een stevige en voorspelbare basis nodig om de confrontatie met moeilijke herinneringen mentaal aan te kunnen. De behandelend therapeut zal deze omstandigheden altijd uiterst zorgvuldig met je afwegen tijdens het eerste intakegesprek.
Ook wanneer je kind door slaapgebrek, stress of ziekte fysiek of mentaal te uitgeput is, kan het beter zijn om de behandeling tijdelijk even uit te stellen. De hersenen hebben behoorlijk wat energie nodig om het verwerkingsproces goed te doorlopen en de nieuwe verbindingen te verankeren. Een goede behandelaar kijkt daarom altijd naar het kind in zijn of haar totale functioneren. Samen met jou wordt er dan een weloverwogen beslissing genomen of dit het juiste moment is om te starten, of dat er eerst andere stappen nodig zijn om je kind aan te sterken.
Als je merkt dat een nare gebeurtenis het dagelijks leven en het geluk van je kind in de weg blijft zitten, sta je er gelukkig niet alleen voor. Er is zeer goede, laagdrempelige hulp beschikbaar (vaak vergoed via de zorgverzekering) om jullie gezin te begeleiden naar meer rust en vertrouwen. Neem gerust de volgende stap in het herstelproces en vind een EMDR therapeut die perfect aansluit bij de unieke behoeften van jouw kind.
Veelgestelde vragen over EMDR bij kinderen
Bij een enkelvoudig trauma hebben kinderen vaak 3 tot 6 sessies nodig. Dat is doorgaans minder dan bij volwassenen. Bij meerdere ingrijpende ervaringen kan het traject langer duren. De therapeut bespreekt vooraf een verwachting met jou als ouder.
EMDR is niet pijnlijk. De therapeut past de methode aan op de leeftijd en het niveau van het kind. Bij jonge kinderen wordt er gewerkt met tekeningen, spelletjes of knuffels. Het kind bepaalt het tempo en kan altijd stoppen als het te veel wordt.
Nee, dat hoeft niet. Bij heel jonge kinderen vertellen de ouders het verhaal. Bij oudere kinderen is een kort beeld of gevoel al voldoende om mee te werken. Het kind hoeft het trauma niet uitgebreid te beschrijven.
Bij een diagnose zoals PTSS wordt EMDR bij kinderen vaak vergoed vanuit de basisverzekering. Hiervoor is meestal een verwijzing van de huisarts nodig. Zonder diagnose kan vergoeding via het aanvullend pakket mogelijk zijn.
Ja, bij jonge kinderen is het zelfs gewenst dat een ouder aanwezig is. Jouw nabijheid biedt het kind veiligheid en vertrouwen. Bij tieners wordt per situatie bekeken of aanwezigheid van een ouder wenselijk is.
Bronnen
- Shapiro, F. (2018). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy. 3rd ed. Guilford Press.
- Rodenburg, R. et al. (2009). Efficacy of EMDR in children: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 29(7), 599-606.
- De Roos, C. et al. (2017). Comparison of EMDR therapy, cognitive behavioral writing therapy and wait-list in pediatric PTSD. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 58(11), 1219-1228.
- World Health Organization (2013). Guidelines for the Management of Conditions Specifically Related to Stress. WHO.
- GGZ Standaarden (2024). Zorgstandaard Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen. Akwa GGZ.
