De vijf fases van rouw zijn ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en aanvaarding. Ze zijn bedacht voor stervenden, en de meeste mensen rouwen niet in die volgorde.
De vijf bekende fases van rouw zijn ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en aanvaarding. Ze zijn bedacht voor mensen die zelf gingen sterven, en onderzoek laat zien dat de meeste nabestaanden niet in die volgorde rouwen. Twee andere modellen over rouwverwerking sluiten beter aan bij hoe rouw echt verloopt.
Wat zijn de vijf fases van rouw?
De vijf fases van rouw komen van de Zwitsers-Amerikaanse psychiater Elisabeth Kübler-Ross. Ze beschreef ze in 1969 in haar boek On Death and Dying.
- Ontkenning: het niet willen of kunnen geloven. "Dit kan niet waar zijn."
- Woede: boosheid op de situatie, op anderen, soms op de overledene of op jezelf.
- Onderhandelen: het zoeken naar een uitweg, vaak in de vorm van "als ik maar".
- Depressie: diepe somberheid, het besef dat het verlies echt is.
- Aanvaarding: het verlies een plek kunnen geven.
Die vijf woorden zijn zo bekend geworden dat veel mensen ze als de vaste route door rouw zien. Dat was nooit de bedoeling.
Voor wie waren de fases van rouw bedoeld?
De fases van rouw waren oorspronkelijk niet over rouw. Kübler-Ross sprak voor haar boek met mensen die ongeneeslijk ziek waren. De fases beschrijven hoe zij reageerden op hun eigen naderende dood.
Pas later werden ze toegepast op nabestaanden. Kübler-Ross zelf zei dat mensen de fases niet in een vaste volgorde doorlopen. Iemand kan meerdere tegelijk ervaren, heen en weer gaan, of een fase helemaal niet kennen.
Doorloop je de fases van rouw op volgorde?
Nee, de meeste mensen doorlopen de fases van rouw niet op volgorde. Een Amerikaans onderzoek uit 2007 volgde 233 nabestaanden van één tot vierentwintig maanden na het overlijden. Aanvaarding was in die hele periode het gevoel dat het vaakst werd genoemd. Het sterkste pijnlijke gevoel was niet woede of depressie, maar verlangen naar de overledene.
In 2017 schreven de rouwonderzoekers Margaret Stroebe en Henk Schut, verbonden aan de Universiteit Utrecht, samen met Kathrin Boerner een waarschuwing aan zorgverleners. Hun punt: tientallen jaren onderzoek laten zien dat de meeste mensen niet in fases rouwen. Wie dat wel verwacht, kan gaan denken dat hij het verkeerd doet.
Dat is misschien het belangrijkste om te onthouden. Voel je geen woede, of kwam de somberheid pas na een jaar? Dan rouw je niet fout. Je rouwt op jouw manier.
De vier rouwtaken van Worden
De Amerikaanse psycholoog William Worden kijkt naar rouw als werk dat je doet, niet als fases die je overkomen. Hij beschrijft vier taken.
- De werkelijkheid van het verlies onder ogen zien.
- De pijn van het verlies ervaren.
- Je aanpassen aan het leven zonder de overledene.
- De draad weer oppakken, en de overledene een plek geven die blijft.
Die taken hoeven niet na elkaar. Je kunt aan meerdere tegelijk werken, en er later op terugkomen. Het verschil met de fases is dat je bij een taak zelf iets kunt doen. Dat geeft sommige mensen houvast.
Het duale procesmodel: heen en weer tussen verlies en herstel
Het duale procesmodel is in 1999 beschreven door Margaret Stroebe en Henk Schut van de Universiteit Utrecht. Het gaat uit van twee kanten van rouw.
De ene kant is gericht op het verlies. Je mist de overledene, je huilt, je kijkt foto's terug. De andere kant is gericht op herstel. Je regelt de dingen die geregeld moeten worden, je pakt je werk op, je doet af en toe iets wat afleidt.
Volgens het model is het gezond om tussen die twee heen en weer te bewegen. Een dag waarop je lacht, is geen verraad aan de overledene. En een dag waarop het verdriet je overvalt, is geen terugval. Allebei horen erbij.
Wat heb je aan de fases van rouw?
De fases van rouw zijn geen tijdschema, maar ze kunnen wel woorden geven aan wat je voelt. Herken je jezelf in woede of in ongeloof, dan is het fijn te weten dat meer mensen dat voelen.
Gebruik ze dus als een lijst met gevoelens die kunnen voorkomen, niet als een lijst die je moet afwerken. En merk je dat een ander model beter past bij hoe het bij jou gaat, dan mag je dat gewoon volgen.
Wil je met iemand praten over je verlies?
Wanneer is rouw een reden om hulp te zoeken?
Rouw is geen ziekte, en de meeste mensen vinden na verloop van tijd hun weg. Soms blijft het verdriet zo overheersend dat het dagelijks leven vastloopt. Dan heet het langdurige of gecompliceerde rouw.
In de internationale ziekteclassificatie van de Wereldgezondheidsorganisatie kan die diagnose op zijn vroegst zes maanden na het overlijden gesteld worden. In het Amerikaanse handboek DSM-5-TR is dat twaalf maanden. Het kernkenmerk is in beide hetzelfde: een aanhoudend, intens verlangen naar de overledene, of er voortdurend mee bezig zijn.
Je hoeft niet op een diagnose te wachten om hulp te zoeken. Een rouwbegeleider, een psycholoog of iemand die psychotherapie geeft, kan met je meekijken, ook als je alleen merkt dat je vastzit. Begin bij twijfel bij je huisarts.
Veelgestelde vragen
In het model van Kübler-Ross zijn er vijf fases van rouw: ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en aanvaarding. Andere modellen tellen anders. Worden beschrijft vier rouwtaken, en het duale procesmodel kent geen fases maar twee kanten waartussen je heen en weer gaat.
Op internet staan ook lijsten met zes of zeven fases van rouw, waarin extra stappen zijn toegevoegd. Die komen niet van Kübler-Ross zelf. Het aantal zegt dus weinig. Belangrijker is dat geen enkele lijst een vaste volgorde voorschrijft.
Een fase van rouw overslaan is heel gewoon. Veel mensen voelen bijvoorbeeld nooit echte woede, of voelen al vroeg een zekere aanvaarding. In een onderzoek onder 233 nabestaanden was aanvaarding het gevoel dat het vaakst werd genoemd, in de hele periode van één tot vierentwintig maanden na het overlijden.
Rouw komt bij de meeste mensen in golven. Een verjaardag, een liedje of een feestdag kan het verdriet ineens weer groot maken, ook na lange tijd. Dat is geen terugval naar een eerdere fase van rouw, maar hoe rouw bij de meeste mensen verloopt: heen en weer, niet in een rechte lijn.
Een fase van rouw heeft geen vaste duur, omdat de meeste mensen niet in fases rouwen. Hoe lang rouw in zijn geheel duurt, verschilt sterk per persoon en per verlies. Blijft het verdriet na maanden zo overheersend dat je niet meer functioneert, bespreek het dan met je huisarts.
Bronnen
- Kübler-Ross E. On Death and Dying. New York: Macmillan, 1969.
- Maciejewski PK, Zhang B, Block SD, Prigerson HG. An empirical examination of the stage theory of grief. JAMA, 2007, 297(7), 716.
- Stroebe M, Schut H, Boerner K. Cautioning health-care professionals: bereaved persons are misguided through the stages of grief. Omega, Journal of Death and Dying, 2017, 74(4).
- Stroebe M, Schut H. The dual process model of coping with bereavement: rationale and description. Death Studies, 1999, 23(3), 197-224.
- Worden JW. Grief Counseling and Grief Therapy. New York: Springer.
- Tyrrell P, Harberger S, Siddiqui W. Kübler-Ross stages of dying and subsequent models of grief. StatPearls, NCBI Bookshelf, bijgewerkt februari 2023.
- Palliaweb (PaTz). Theoretische modellen over rouw. Geraadpleegd op 25 september 2026.
- Treml J, Linde K, Brähler E, Kersting A. Prolonged grief disorder in ICD-11 and DSM-5-TR: differences in prevalence and diagnostic criteria. Frontiers in Psychiatry, 2024, 15.
