Grenzen voelen en aangeven: zo merk je waar je grens ligt

Wat is het verschil tussen je grens weten en je grens voelen?

"Even zwart-wit gezegd: weten doe je met je hoofd, voelen met je lijf," vertelt Emmy. "Je kunt met je hoofd bedenken waar je grens ligt, maar dat betekent niet automatisch dat je die grens ook voelt."

Dat heeft volgens Emmy onder andere te maken met de manier waarop we gewend zijn om met dingen om te gaan. We denken veel na, proberen situaties te begrijpen en houden rekening met wat we normaal of gepast vinden. Daardoor kan het gebeuren dat je vooral bedenkt waar je grens zou moeten liggen, zonder echt stil te staan bij wat je zelf ervaart.

Om dat verschil duidelijk te maken, gebruikt Emmy in haar praktijk regelmatig een oefening waarbij ze tegenover een cliënt staat. Ze nodigt de cliënt uit om te voelen welke lichamelijke sensaties er zijn als ze ver uit elkaar staan. Als dat duidelijk is, komt ze stap voor stap dichterbij. Bij iedere stap nodigt ze de cliënt uit om te voelen of er iets veranderd is in het lichaam.

Soms geeft iemand zijn grens aan en kan diegene goed omschrijven waarom dit als een grens voelt. Bijvoorbeeld dat iemand de neiging heeft om achteruit te gaan, of merkt dat de adem vastzit. Wat iemand voelt en wat Emmy ziet, klopt dan met elkaar.

Het komt ook voor dat iemand aangeeft dat Emmy niet dichterbij mag komen, en dat Emmy een antwoord vanuit het hoofd krijgt als ze vraagt waaraan diegene merkt dat de grens bereikt is. Bijvoorbeeld: "Dit is een fijne afstand om contact te hebben. Dichterbij wordt het gek."

Vanzelfsprekend wordt iedere grens die iemand aangeeft gerespecteerd. Ook als die niet gevoeld wordt. Toch kan het gebeuren dat Emmy vraagt of ze nog een stapje dichterbij mag komen. Dat doet ze als ze het idee heeft dat het antwoord bedacht is, en ze zelf geen tekenen ziet dat er een grens bereikt is. Zo kan iemand ook ervaren hoe het is om een grens te voelen.

Vaak blijkt dat dit gewoon kan. Of dat het zelfs prettiger voelt. Wat je denkt, hoeft dus niet altijd te kloppen met wat je voelt.

"Je hoofd kan bedenken waar je grens ligt," zegt Emmy. "Maar je lichaam voelt hem."

Hoe merk je in je lichaam dat je een grens bereikt?

De signalen verschillen per persoon. In haar praktijk ziet en hoort Emmy bijvoorbeeld regelmatig dat:

• je ademhaling omhooggaat of even stokt;
• je zweethanden krijgt;
• je de neiging voelt om achteruit te gaan;
• je spieren verstijven;
• je merkt dat je minder vrij kunt bewegen.

Merk je zulke veranderingen op tijdens een gesprek of in een bepaalde situatie? Dan kan dat een teken zijn dat je bij een grens in de buurt komt. Ook als je hoofd zegt dat er niets aan de hand is.

Je hoeft niet meteen precies te weten wat het signaal betekent. Het kan al helpen om op te merken dat er iets verandert.

Waarom is het lastig om je grenzen te voelen?

Volgens Emmy heeft dat onder andere te maken met het hoge tempo waarin we leven. Er zijn veel prikkels en onze aandacht gaat vaak vanzelf naar buiten. We zijn bezig met wat er moet gebeuren, wat anderen van ons verwachten en wat we nog allemaal willen of moeten doen.

"Om je grenzen te voelen, moet je vertragen en je blik naar binnen richten. Dat vraagt oefening."

Emmy ziet in haar praktijk veel mensen die eigenlijk voortdurend 'aan' staan. Ze werken, doen boodschappen, zorgen voor de kinderen en houden het huishouden draaiende. Zelfs wanneer er even vrije tijd is, gaat alles vaak in hoog tempo door. Nog even scrollen op sociale media, een vriendin bellen of iets regelen.

Er is dan weinig ruimte om stil te staan bij hoe het eigenlijk met je gaat.

Juist dat vertragen, bewust tijd nemen en opmerken wat er in je lichaam gebeurt, wordt volgens Emmy vaak overgeslagen. Terwijl het een belangrijke eerste stap kan zijn om je grenzen beter te leren voelen.

Waarom is een grens aangeven nog moeilijker?

Een grens voelen is één ding. Hem aangeven is een volgende stap.

Sommige mensen kunnen hun grens prima uitspreken zodra ze voelen dat iets niet goed voor ze is. Bij anderen spelen overtuigingen of angsten mee. Vaak ben je je daar niet eens bewust van.

Emmy ziet bijvoorbeeld overtuigingen als:

• "Ik moet er zijn voor de ander." Je zegt ja, omdat je vindt dat je voor anderen klaar moet staan.
• "Hard werken wordt beloond." Je blijft doorgaan, ook als je eigenlijk rust nodig hebt.
• Angst voor de reactie van de ander. Je bent bang dat iemand boos wordt, je niet meer leuk vindt of dat jullie relatie eronder lijdt.

Deze overtuigingen en angsten kunnen diep zitten. Je kunt daardoor iets blijven doen wat eigenlijk niet goed voelt, ook als je best weet dat je het anders zou willen.

"In theorie is grenzen aangeven simpel," zegt Emmy. "Je voelt hoe het voor je is en je spreekt dat uit. In werkelijkheid komt er heel wat bij kijken, bij het voelen en bij het aangeven."

Bij wie speelt dit vaak?

Mensen komen niet altijd naar Emmy toe met de vraag hoe ze hun grenzen beter kunnen voelen of aangeven. Toch komt het onderwerp in haar praktijk regelmatig terug.

Ze ziet mensen die sterk gericht zijn op de ander. Soms zijn ze dat zo gewend dat ze nauwelijks stilstaan bij wat ze zelf willen. Soms speelt de angst mee dat de ander boos wordt als ze nee zeggen.

Emmy ziet dit veel bij mensen met een burn-out of die overspannen zijn. Veel mensen met een burn-out zeggen tegen haar: "Ik had nooit gedacht dat dit mij zou overkomen."

Van buitenaf zijn het vaak harde werkers en doorzetters. Mensen op wie anderen kunnen rekenen. Maar dat doorzetten kan ook een keerzijde hebben.

"Zet je een kwaliteit te veel in, dan wordt het je valkuil," vertelt Emmy.

Misschien ben je gewend om verantwoordelijkheid te nemen, hard te werken of er altijd voor anderen te zijn. Dat kunnen waardevolle eigenschappen zijn. Maar wanneer je daardoor steeds voorbijgaat aan wat je zelf nodig hebt, kan het je ook veel kosten.

Emmy ziet dit niet alleen bij mensen met een burn-out. Ook mensen met een druk leven, zelfs als dat leven vol leuke dingen zit, kunnen moeite hebben om hun grenzen te voelen en aan te geven.

En ook in relaties speelt het regelmatig. Met je partner of collega's ben je veel samen. Daardoor ontstaan gewoontes en patronen. Als jij iets anders gaat doen, merkt de ander dat ook. Dat kan spannend zijn.

Het vraagt soms dat je de ander laat vinden wat die ervan vindt, zonder je daar meteen verantwoordelijk of schuldig over te voelen. Zeker als je gewend bent om rekening te houden met anderen, is dat niet altijd gemakkelijk.

Hoe werkt een haptotherapeut aan grenzen?

Emmy begint vaak met bewustwording, bijvoorbeeld in een gesprek. Ze onderzoekt samen met de cliënt wat er speelt en welke invloed iemand zelf heeft op de situatie.

Ze geeft het voorbeeld van mensen met een burn-out die vertellen dat ze zijn uitgevallen doordat het zo druk was op hun werk. Die drukte kan natuurlijk echt een grote rol spelen. Emmy ziet in haar praktijk dat ook de manier waarop je met drukte omgaat een grote rol speelt. Ja blijven zeggen tegen iedere klus die je aangeboden wordt, terwijl je al het gevoel hebt over te lopen, helpt dan niet. Dat gaat niet over schuld. Het is een manier om te onderzoeken wat er gebeurt en waar je zelf misschien iets in kunt veranderen.

Daarna gebruikt Emmy oefeningen om patronen niet alleen te begrijpen, maar ook te ervaren. Ze ziet bijvoorbeeld dat mensen alles snel doen, meteen reageren of iets doen omdat ze denken dat de ander dat van hen verwacht.

Ook als je je patroon al kent, kan het helpen om te voelen wat er gebeurt wanneer je erin terechtkomt.

"Als je wat je weet kunt koppelen aan wat je gevoeld hebt, wordt het makkelijker om het te veranderen," zegt Emmy.

Soms gebruikt ze daarbij aanraking. Een voorbeeld is een hand op je rug terwijl je op de behandeltafel ligt. Een rustige hand voelt voor veel mensen prettig. Wanneer Emmy geleidelijk wat meer druk geeft, kan er iets veranderen. Voor sommigen voelt het dan alsof ze iets moeten verdragen. Een ander geeft aan dat die de druk prima kan hebben.

Emmy stemt de oefening af op de cliënt en vertelt vooraf wat ze gaat doen. Lijkt iemand de druk goed te kunnen verdragen, dan kan ze de vraag stellen: "Volhouden, is dat iets wat je vaker doet?"

Als ze vervolgens aandacht geven aan het lichaam, merken mensen soms dat hun ademhaling hoger zit of dat ze hun spieren aanspannen. Terwijl ze met hun hoofd nog denken: er is toch niets aan de hand?

De neiging kan zijn om meteen te verklaren waarom je zo reageert. Emmy nodigt mensen uit om eerst bij het voelen te blijven. Daarna onderzoeken ze samen of die lichamelijke signalen herkenbaar zijn uit het dagelijks leven.

Zo ontstaat er iets concreets om op te letten. Bijvoorbeeld: mijn ademhaling gaat omhoog. Komt er nu een grens in de buurt?

Lees ook wat je kunt verwachten van haptotherapie bij burn-out.

Welke oefening kun je thuis doen?

Woon je samen met anderen? Dan geeft Emmy regelmatig een eenvoudige oefening mee om eens stil te staan bij wat je voelt als er een ander dichtbij is.

"Zelfs de mensen van wie je veel houdt, wil je niet altijd dichtbij hebben. De ene keer vind je het heerlijk als je kind op schoot kruipt. Een andere keer heb je liever de hele bank voor jezelf."

Je behoefte aan ruimte verandert steeds, ook bij mensen bij wie je je prettig voelt. Dat hoeft niet meteen iets te betekenen over hoeveel je van iemand houdt.

Emmy adviseert om dit eens uit te proberen met iemand bij wie je je veilig voelt. Je kunt vertellen wat je aan het doen bent en er samen nieuwsgierig naar kijken.

1. Ga naast je partner of een huisgenoot op de bank zitten.
2. Merk op hoeveel ruimte er tussen jullie is. Zitten jullie tegen elkaar aan of zit er wat afstand tussen?
3. Maak de ruimte iets groter. Wat merk je in je lichaam?
4. Maak de ruimte daarna iets kleiner. Wat verandert er nu?

Misschien merk je dat je de ene afstand prettiger vindt dan de andere. Let eens op wat je lichamelijk ervaart, zonder meteen te bedenken wat je ervan zou moeten vinden.

Er is geen goed of fout antwoord. En het kan iedere dag anders zijn.

Het gaat er thuis niet om dat je bewust je grenzen opzoekt of eroverheen gaat. Dat gebeurt in therapie, in een veilige setting en met goede afstemming. Thuis gaat het vooral om opmerken wat je ervaart.

Als je dit vaker doet, kun je ontdekken dat je grens niet vastligt. Hij hangt onder andere samen met hoe jij je voelt, hoe de ander zich voelt en waar jullie allebei behoefte aan hebben.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Emmy raadt aan om hulp te zoeken als je merkt dat je vaak over je grenzen gaat en het toch blijft doen. Of als je steeds opnieuw tegen dezelfde dingen aanloopt.

Heb je een burn-out of ben je overspannen? Zoek dan in ieder geval hulp. Thuisarts.nl adviseert om steun te vragen aan mensen om je heen en contact op te nemen met je huisarts of praktijkondersteuner. Als je werkt, kun je ook met de bedrijfsarts praten. Hoe je dat gesprek voorbereidt, lees je in ons artikel over het gesprek met de bedrijfsarts bij een burn-out.

Ben je bang om een grens aan te geven omdat iemand thuis je bedreigt of pijn doet? Dan staat je veiligheid voorop. Je kunt bellen of chatten met Veilig Thuis via 0800 2000.

En past haptotherapie niet bij je? "Spreekt het je niet aan? Zoek verder," zegt Emmy. "Er zijn zoveel therapievormen. Er is er altijd wel een die bij je past."

Grenzen voelen en aangeven: waar begint het?

Je grens voelen begint vaak met opmerken wat er in je lichaam gebeurt. Misschien verandert je ademhaling, span je je spieren aan of merk je dat je liever wat afstand neemt.

Door bewust te vertragen en daar aandacht aan te geven, kun je die signalen beter leren herkennen. Dat betekent niet dat je voortaan altijd op tijd voelt waar je grens ligt of dat je hem zonder moeite aangeeft. Daar kunnen gewoontes, overtuigingen en angsten tussen zitten.

Maar als je merkt dat je steeds over je grenzen gaat, kan het helpen om niet alleen te kijken naar wat je doet, maar ook naar wat er vanbinnen gebeurt. Wat voel je? Wat maakt het lastig om daar iets mee te doen? En wat ben je misschien gewend om van jezelf te vragen?

Dat zijn vragen waar je stap voor stap bij stil kunt staan.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde vragen